Ekonomske strukture stanovništva i zaposlenost

Ekonomska struktura stanovništva prema djelatnostima, po oblastima i granama, jedan je od pokazatelja stepena i tempa ekonomskog razvoja.

U Republici Srpskoj, prema zadnjem popisu stanovništva, 1996. godine kategorija radno sposobnog stanovništva je obuhvatala 892923 lica ili 64.2% od ukupnog broja stanovnika te godine. (Tabela 1.)

Na osnovu tendencija u učešću aktivnog stanovništva prema popisima u BiH u 1971., 1981. i 1991. godini (Stanovništvo, uporedni podaci za 1971., 1981. i 1991., Statistički bilten 265, Sarajevo, 1998.), može se zapaziti da je stopa rasta aktivnog stanovništva bila 1.502%, lica sa ličnim prihodom 4.934%, a izdržavanih lica -0.373%. Opšta stopa aktivnosti u ovom periodu bila je 34.6% 1971. godine, 37.7% 1981. godine i 40.7% 1991. godine. Uzimajući ove tendencije u obzir, može se ocijeniti da je učešće aktivnog stanovništva u ukupnom stanovništvu Republike Srpske u 1999. godini oko 43.5%.

Prema zvaničnim podacima u 1999. godini zaposleno je 15.24% stanovništva.

Uzimajući u obzir da su u privatnom sektoru obuhvaćeni samo zaposleni u privatnim radnjama, to se ipak mogu izvesti sljedeći zaključci:

• dominantan broj zaposlenih je još uvijek u državnom sektoru privrede. Na osnovu zvaničnih podataka ovo učešće je veoma visoko i iznosi oko 90%. Kada se uzme u obzir struktura društvenog proizvoda Republike Srpske, u kojoj državni sektor učestvuje u 1998. godini sa 45.78%, a privatni sektor sa 42.86%, tada je jasno da je učešće broja zaposlenih u privatnom sektoru svojine daleko veće, a u odnosu na ono koje je evidentirano u privatnim radnjama (8.2%) barem dva puta, tako da se može procijeniti da je učešće zaposlenih u državnom sektoru između 75 i 80%
  
  
• najveći broj zaposlenih je u industriji (37.71%)
  
  
• iz rasporeda zaposlenih prema djelatnostima može se dalje zapaziti da je visoko učešće zaposlenih u družavnim organima i javnim instirucijama (9.69%), a zatim trgovini (8.57%) i obrazovanju, nauci, kulturi i informisanju (7.41%).
  
  
• realno se može očekivati da je učešće zaposlenih u poljoprivredi veće, nego što to zvanični podaci pokazuju, jer treba uvažiti sve probleme u vezi sa evidentiranjem zaposlenih u poljoprivredi. Na ovakav zaključak naročito upućuje struktura GDP-a za Republuku Srpsku, u kojoj u 1999. godini industrija učestvuje sa 21.86%, a poljoprivreda sa 23.78%. Može se zaključiti i to da je učešće poljoprivrede u GDP-u u stalnom padu, tako da u Republici Srpskoj ovaj pad ide po stopi od - 5.332%, što upućuje i na pad zaposlenosti u poljoprivredi. Struktura zaposlenih prema stepenu stručnog obrazovanja, ima poseban značaj zbog činjenice da proizvodnja ne zavisi samo od broja zaposlenih radnika, nego i od njihovog kvalifikacionog sastava.

Može se zapaziti da je kod zaposlenih u Republici Srpskoj dominantno učešće zaposlenih sa srednjom stručnom spremom i kvalifikovanih radnika, koji obuhvataju 54.85% ukupnog broja zaposlenih u državnim i društvenim preduzećima. Kao što je i logično očekivati, najmanja je zastupljenost magistara i doktora nauka, svega 0.44%.