Prirodni potencijali

Tokom razmatranja položaja i prirodogeografskih odlika, već su pomenuti neki potencijali važni za ekonomski i ukupan razvoj Republike Srpske. Prirodni potencijali su svakako jedan od ključnih faktora u sadašnjem i budućem razvoju Republike Srpske i njenom ekonomsko-geografskom oblikovanju. U tom smislu u najvažnije prirodne potencijale spadaju:
- Poljoprivredno zemljište,
- Šumski kompleksi,
- Hidro-klimatski uslovi, te
- Rudni i mineralni resursi.

Poljoprivredno zemljište kao jedan od strateških potencijala predstavlja izuzetno relevantan resurs i u Republici Srpskoj mu pripada primarno mjesto među prirodnim potencijalima njenog razvoja. Njegova zastupljenost u odnosu na nepoljoprivredna zemljišta i strukturna iskorišćenost je vrlo različita. Te razlike su rezultat pripadnosti pojedinih poljoprivrednih površina različitim morfološkim cjelinama.

Ukupna površina poljoprivrednog zemljišta u Republici Srpskoj iznosi 1250000 hektara, što u odnosu na broj stanovništva približno čini jedan hektar po stavnovniku, a to je iznad svetskog prosjeka. Prema tome, poljoprivrednog zemljišta u Republici Srpskoj ima dovoljno, a postoje i realne mogućnosti dobijanja i novih površina. Prema kategorijama iskorišćenosti, najveće površine pripadaju oranicama i baštama, te pašnjacima, livadama, voćnjacima i najmanje ribnjacima. Racionalnim korištenjem ovog strateški važnog potencijala uz primjenu savremenih agrotehničkih mjera i unutrašnjim prestruktuiranjem proizvodnje, stvaraju se uslovi ne samo podmirivanja sopstvenih potreba, već i mogućnosi proizvodnje značajnih viškova za tržište.

Šumski kompleks je oduvjek prestavljao nacionalno bogatstvo i jedan od osnovnih potrencijala sadašnjeg i budućeg privrednog razvoja Republike Srpske. Prema apsolutnoj šumovitosti (100000 ha, ili 44% ukupne površine) i ukupnim zalihama u neto prirastu drvne mase, Republika Srpska zauzima značajno mjesto u Evropi. Prema tome, prostor Republike Srpske je bogat šumama, ali one nisu i najboljeg kvaliteta. Lošem kvalitetu treba dodati i vrlo izraženu društvenu (državnu) nebrigu i neracionalan pristp u iskorištavanju ovog važnog resursa. U proteklom periodu veliki šumsksi prostori su devastirani i pretvoreni u šikare i goleti. Zato je neophodno mijenjati dosadašnji način eksploatacije i gazdovanja u oblastima šumarstva. Izuzetna vrijednost šumskih prostora sadržana je i u značaju njegovog ekosistema što samo dodatno utiče na zahtjev što brže promjene odnosa države prema šumskom resursu.

Hidro-klimatski uslovi imaju značajnu i višestruku ulogu u valorizaciji privrednog i ukupnog razvoja Republike Srpske. Klimatske odlike su rezultat različitih geografskih faktora koji se isprepliću na geoprostoru Republike Srpske. To je uslovilo postojanje različitih klimatskih timova i njenih varijanti, kao što su: umjerenokontinentalna, kontinentalna, planinska, župska i izmijenjene mediteranske. Takva raznolikost klimatskih uslova u osnovi nudi različite povoljnosti za raznovrsnu poljoprivrednu proizvodnju (žitarice, voće, povrće, industrijsko bilje itd). U cjelini posmatrano, klimatski uslovi su dosta povoljni, a određene nepovoljne klimatske pojave je moguće nadoknaditi intervencijom čovjeka.

Svojim elementima klima značajno utiče na hidrološke prilike Republike Srpske. NJihov značaj se posebno ogleda u hidroenergetskom agrarnom i turističkom pogledu. Riječni potencijali nude velike mogućnosti u proizvodnji hidroenergije, navodnjavanju obradivih površine, te u razvoju turizma i mogućnostima plovidbe, što do sada nije dovoljjno iskorišćeno. Okosnicu hidropotencijala čine rijeke Drina, Trebišnjica i Vrbas sa već postojećim hidrocentralama. Pored četiri hidrocentrale, energetski infrastrukturni sistem Republike Srpske čine još dvije termocentrale i šest malih industrijskih termoelektrana sa ukupnom instalisanom snagom od oko 1340 MW, što je nedovoljno za potrebe privrede i stanovništva.

Posebno vrijedan hidrološki potencijal predstavljaju termalne i termalno mineralne vode. Brojna istraživanja su pokazala znatna bogatstva, a najveće je u sjevernom dijelu Republike Srpske i to u zoni savskog rova. Ovi izvori se obično nalaze na dubinama od 1000 do 3000 m sa temperaturom između 80° i 150°C. Na bazi tih voda već radi nekoliko banjsko-rekreacionih centara, kao što je: Banja Vrućica, Mlječanica, Laktaši, Slatina, Srpske Toplice, Guber i Vilina Blas. Valorizacija u punoj mjeri ovog vida hidrološkog potencijala bi trebala da uslijedi tek u dogledno vrijeme.

Rudne i mineralne sirovine su uslovljene geološkom građom. S obzirom na vrstu i prostorni razmještaj poznatih ležišta mineralnih sirovina moguće ih je grupisati na energetske sirovine (mrki ugalj i lignit): Ugljevik, Gacko, Stanari, Miljevina, metalno mineralne sirovine (ruda gvožđa, boksita, olova i cinka): Ljubija, Omarska, Milići, okolina Mrkonjić Grada, Ljubinje i Srebrenica: nemetalne mineralne sirovine (azbest, magnezit, gips, mermer, kaolin, vatrostalna i keramička glina, kvarcni pijesak i krečnjački kamen): ležišta i lokaliteti eksploatacije su prostorno vrlo raširena.