Stanovništvo i naselja

U Republici Srpskoj živi 1.391.593 stanovnika (podaci iz 1996. god.), te je prosječna gustina naseljenosti 56 stavnika na km², što je svrstava u red rijetko naseljenih evropskih zemalja. Uz to je, regionalni razmještaj stanovništva veoma neravnomjeran (npr. Hercegovina 20 stan/km² a Posavina i Semberija 150 stan/km²), što predstavlja dodatni problem za ekonomski i ukupni razvoj Republike Srpske.

Još u prošlom vijeku većinsko stanovništvo u bivšoj SR BiH je bilo pravoslavno (Srbi), što pokazuje i popis iz 1865. godine kada je zabilježeno 46,3% pravoslavnih, 30,7% muslimana i 22,7% katolika. Sličan odnos u okvuru etničke strukture bilježi i poslednji austrougarski popis 1910. godine (43,5% pravoslavnih, 32,2% muslimana i 23,3% katolika). Većinsko pravoslavno stanovništvo zabilježeno je i popisima u periodu između dva svetska rata (1921. i 1931.), te i u znatnom dijelu poslijeratnog peroda (popisi iz 1948, 1951. i 1961). Popis iz 1971. godine prvi put je pokazao da je izmijenjena etnička struktura stanovništva bivše SR BiH i da su muslimani u njoj postali relativna većina (39,6% muslimana, 37,2% Srbi i 20,6% Hrvati).

Srbi čine preko 90% ukupnog stanovništva Republike Srpske, ali tu žive i: Bošnjaci, Hrvati, Česi, Ukrajinci, Slovaci i drugi. U službenoj upotrebi je srpski jezik i ćirilično pismo. Većina stanovništva Republike Srpske je pravoslavne vjeroispovjesti, a pored Srpske pravoslavne crkve postoje i druge vjerske zajednice: katolička, islamska, jevrejska i druge.

Koncentracija stanovništva i naselja u Republici Srpskoj usmjerena je ka nižim peripanonskim prostorima i uz riječne doline, dok su brdsko planinska i karstna područja veoma rijetko naseljena. Tome treba dodati da je i starosna struktura stanovništva rijetko naseljenih područja nepovoljna, naročito rubnih prostora gde se uglavnom zadržala kategorija starog stanovništva. Planinski i karstni prostori Srpske (posebno Hercegovina, Krajina) predstavljaju emigracione zone iz kojih se stanovništvo stalno iseljavalo, a posebno nakon Drugog svjetskog rata i to u pravcu Vojvodine. Taj proces iseljavanja nastavljen je i kasnije, ali u pravcu razvijenih urbanih centara, pa i prema manjim gradovima. Sve je to uticalo na sadašnje velike razlike u pogledu prostornog razmještaja stanovništva Republike Srpske.

Prirodni (riječne doline, blizina rudnih bogatstva i sl) i saobraćajno-geografski uslovi čine osnovne faktore razvoja i koncentracije stanovništva, naselja i privrednih djelatnosti. U dolinama većih riječnih tokova razvila su se brojna naselja, pa i najveći gradski centri u Republici Srpskoj. Neki od njih su makroregionalni, regionalni ili subregioalni centri svojih funkcionalnih područja. Banja Luka, kao jedini makroregionalni i vodeći privredni i kulturni centar Republike Srpske razvio se na obalama rijeke Vrbas, a u dolini Save subregionalni centar Brčko, odnosno na Trebišnjici regionalni centar Trebinje. U dolini Sane i u blizini rudnih ležišta razvio se važan subregionalni centar Prijedor, slično kao i u dolini Drine regionalni centar Zvornik. Na ušću Spreče u Bosnu, razvio se regionalni centar Doboj, na ušću Sane u Unu Novi Grad, te na ušću Ćehotine u Drinu regionalni centar Srbinje. U dolinama ovih kao drugih manjih rijeka smeštena su takođe brojna gradska naselja različitog centraliteta.